Health Tips

आयुर्वेद तसेच घरगुती उपचार Ayurvedic Upchar in Marathi

आयुर्वेद तसेच घरगुती उपचार
Image Credit: jagran

आयुर्वेद तसेच घरगुती उपचार, आयुर्वेद काय आहे, Ayurved in Marathi, Ayurvedic Upchar in Marathi

आयुर्वेद तसेच घरगुती उपचार फायदे शतकानुशतके वापरात सिद्ध झाले आहेत आणि ते आजच्या काळात सुद्धा उपयुक्त आहे जसे आधी होते.

आयुर्वेद असे बरेच उपाय देते जे तुमच्या दोशामध्ये संतुलन साधू शकतात आणि तुमच्या सर्वांगीण निरोगीतेसाठी आणि आरोग्यास् हातभार लावू शकतात.

परंतु, मन, शरीर आणि आत्मा एकमेकांना पूर्णपणे समरस ठेवण्यासाठी समग्र दृष्टिकोन ठेवून समतोल साधण्यात महत्त्वाचे आहे.

आयुर्वेदिक शरीर प्रकारांबद्दल अधिक जाणून घ्या. वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (WHO) च्या वैद्यकीय धोरण अहवालात नमूद केले आहे.

लाखो लोकांसाठी आयुर्वेदिक औषधे, पारंपारिक उपचार आणि पारंपारिक चिकित्सक हे आरोग्यासाठी मुख्य स्त्रोत आहेत आणि कधीकधी काळजीचा एकमात्र स्त्रोत आहे.

आयुर्वेद तसेच घरगुती उपचार ही काळजी घरांच्या जवळ, प्रवेशयोग्य आणि परवडणारी आहे. या उपचाराच्या पद्धतीची परवडणारी क्षमता कदाचित वेगळी असू शकते.

परंतु तीव्र गैर-संसर्गजन्य रोगांच्या सतत वाढीस सामोरे जाण्याचा त्यांचा एक उत्तम मार्ग आहे.

आयुर्वेद तसेच घरगुती उपचार शरीराच्या सर्वांगीण आरोग्याबद्दल बोलतो आणि म्हणूनच उपाय करून आपण पूर्ण आरोग्य प्राप्त करू शकत नाही.

निरोगी, आनंदी आणि कायाकल्पात राहण्यासाठी त्यास समर्थन देण्याची आवश्यकता आहे.

लसूण
लसूण

विविध प्रकारचे औषधी वनस्पती आणि मसाले एकत्र करून डीटॉक्सिफिकेशन व्हॅल्यू आणि विशिष्ट आहार आणि जीवनशैलीतील बदल.

हे एकत्रित आयुर्वेदाचे लक्ष्य शरीर, मन आणि आत्मा यांचे संतुलन राखणे आहे.

आयुर्वेदिक उपचारांमधून अनेक प्रकार घडतात ज्यात आहारातील बदल, जीवनशैली, सूर्य नमस्कार सारख्या व्यायाम आणि इतरांमधील ध्यान यांचा समावेश आहे.

आयुर्वेद काय आहे

संस्कृत आयुर्वेद हा शब्द “जीवनाचे ज्ञान” मध्ये अनुवादित करतो.

या प्राचीन ज्ञानाचे तत्त्वे आपल्याला याची आठवण करून देतात की जीवनाचे संपूर्ण जाळे गुंतागुंतीचे आहे.

आयुर्वेद उपचार
आयुर्वेद उपचार

एकूणच निरोगीपणावर अनन्य भर देऊन, आयुर्वेदाची कला आणि विज्ञान आपल्या अंतर्गत आणि बाह्य जगाशी सुसंवाद साधण्यासाठी कार्य करतात.

ईथर, वायु, अग्नी, पाणी, आणि पृथ्वी या पाच महान घटकांनी आपल्या सभोवतालच्या आणि आसपासच्या सृष्टीचे नृत्य म्हणून आपले पाच इंद्रिय अंतर्गत व बाह्य क्षेत्रांमधील पोर्टल म्हणून काम करतात.

आयुर्वेद या पाच घटकांना तीन मूलभूत ऊर्जा आणि कार्यात्मक तत्त्वे विभागतो जो प्रत्येकामध्ये आणि प्रत्येक गोष्टीत असतो.

या तत्त्वांचे वर्णन करण्यासाठी इंग्रजीमध्ये एकही शब्द नसल्याने; आपण संस्कृत शब्द वात, पित्त आणि कफ यांच्या संयोगांचे वर्णन करण्यासाठी वापरतो.

भारतातील आयुर्वेदाचा इतिहास

असे मानले जाते की भारतातील प्राचीन ऋषींना सुमारे 5,000 वर्षांपूर्वी त्यांच्या हिंदू देवतांकडून आयुर्वेदाची भेट मिळाली होती.

संतुलित आणि निरोगी जीवन कसे मिळवायचे यासाठी आवश्यक माहिती त्यांचे पवित्र ग्रंथ, वेद, विशेषत: अथर्ववेदात नोंदली गेली.

असे म्हटले जाते की हिंदू धर्माच्या प्रमुख त्रिमूर्ती देवतांपैकी एक हिंदू देवता ब्रह्मा यांनी आयुर्वेद तयार केला.

त्यानंतर त्याने हे ज्ञान आपला मुलगा दक्ष प्रजापती यांच्याकडे पाठविला.

दक्षने अश्विनी कुमारस या दोन जुळे वैदिक देवतांकडे ती पुरविली. जुळे देव देवांचे चिकित्सक आणि आयुर्वेद चे देवता बनले.

जुळ्या देवतांनी देवतांचा राजा इंद्राला आयुर्वेद सादर केला.

आचार्य भारद्वाज, आचार्य कश्यप आणि आचार्य दिव्यदास धन्वंतरि असे त्यांचे शिष्य म्हणून इंद्राकडे तीन चिकित्सक होते.

भारद्वाजांच्या अध्यापनातून त्यांचे विद्यार्थी अग्निवेश यांनी अंतर्गत औषधाचा मूलभूत आयुर्वेदिक मजकूर विकसित केला.

त्यानंतर अग्निवेशाचा शिष्य आचार्य चरक यांनी या कार्याच्या कामात सुधारणा केली.

यामुळे आयुर्वेदाचे ज्ञान देवतांकडून ऋषिमुणी पर्यंत पोचविण्याची परंपरा सुरू झाली.

आयुर्वेदिक ग्रंथ

वैदिक काळा नंतर आयुर्वेदाने विज्ञान म्हणून स्वत: ची वेगळी ओळख निर्माण केली.

आयुर्वेदिक ग्रंथामधील मुख्य ग्रंथ चरक संहिता, सुश्रुत संहिता आणि अष्टांग हृदयीम संग्राम आहे.

चारका संहिता ई.पू. दुसरे शतक आणि सा.यु. दुसरे शतक या काळात उत्कर्ष पाळतात असे मानले जाते.

आयुर्वेदिक ग्रंथ
आयुर्वेदिक ग्रंथ

या पुस्तकाचे मूळ ग्रंथ अग्निविशाने लिहिल्याचे समजले गेले. तो आयुर्वेदिक अभ्यासक पुनरवासु अत्रेयाचा शिष्य होता.

अत्रिवेश आणि त्याच्या सह-शिष्यांनी अत्रेय कडून मिळालेल्या ज्ञानावरून रेखाटून, या विषयावर त्यांचे आकलन जोडून संहितांची निर्मिती केली.

आपल्या अनोख्या आणि तपशीलवार सामग्रीमुळे अग्निवेशची संहितामधे विशेष रुची होती.

चरकाने नंतर अग्निवेशच्या कार्याची भाष्य केले आणि रोगाचे निदान करण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित केले.

आजार रोखण्यासाठी व बरे करण्याचे साधन म्हणून आयुर्वेदाचा मार्ग लावला.

चरकांनी औषधी मूल्य आणि 10,000 हर्बल वनस्पतींचे गुणधर्म याबद्दल देखील तपशीलवार सांगितले.

आयुर्वेदिक उपचार

एक आयुर्वेदिक चिकित्सक आपल्यासाठी विशेषतः तयार केलेला एक उपचार योजना तयार करेल.

ते आपले अद्वितीय शारीरिक, भावनिक आणि प्राथमिक जीवनशक्ती या तिन्ही घटकांमधील समतोल विचारात घेतील.

उपचाराचे उद्दीष्ट हे आहे की आपल्या शरीरास अबाधित अन्नाचे शुद्धीकरण करावे जे आपल्या शरीरात टिकून राहते आणि आजारपणाचे कारण असू शकते.

साफसफाईची प्रक्रिया – ज्याला “पंचकर्म” म्हणतात – आपली लक्षणे कमी करण्यासाठी आणि सुसंवाद आणि संतुलन पुनर्संचयित करण्यासाठी डिझाइन(design) केले आहेत.

हे साध्य करण्यासाठी, आयुर्वेदिक व्यवसायी रक्त शुध्दीकरण, मालिश, वैद्यकीय तेले, औषधी वनस्पती आणि एनीमा किंवा रेचकांवर अवलंबून असेल.

•आयुर्वेदिक घरगुती उपचार

लवंग, दालचिनी, मिरपूड, जिरे, एका जातीची बडीशेप, खारट मीठ, हळद, धणे, आले, मध, मसाला, लसूण, कांदा, पवित्र तुळस आणि पुदीना हे पदार्थ सामान्यतः प्रभावी घरगुती उपचार मानले जातात.

आयुर्वेद तसेच घरगुती उपचार
आयुर्वेद तसेच घरगुती उपचार

1)अद्रक/सोंठ

अद्रक सर्दी आणि घसा तसेच खोकलाशी लढायला मदत करते. इतर फायद्यांमध्ये इतरांमध्ये दाहक-विरोधी गुणधर्म, चांगले पचन समाविष्ट आहे.

अद्रक हळद
अद्रक हळद

आद्रक 2-3 मिनिटे पाण्यात उकळवा. त्यात चवसाठी लिंबाचा रस आणि मध घाला.

लिंबू आणि मधात बॅक्टेरिया आणि विषाणूंशी लढण्यासाठी अतिरिक्त औषधी गुणधर्म आहेत.

या मिश्रणचा आपल्या गळ्यावर आरामदायक परिणाम होतो आणि आराम मिळतो.

2)हळद


हळदीतील कर्क्युमिन(curcumin) मुख्य घटक अँटी-व्हायरल( anti-viral), अँटीऑक्सिडंट (anti-oxidant) इत्यादींसारखे अनेक उपचार हा गुणधर्म आहेत.

त्याचा वापर आयुर्वेदातील प्राचीन ग्रंथात लिहिला गेला आहे, ज्यामुळे हळद जवळअसणे आवश्यक आहे.

हळदीचा फायदा जो सामान्यत: स्किनकेअर, पचन मध्ये ओळखला जातो.

हळद जखमांवर उपचार करण्यासाठी वापरले जाते व संधिवात वेदना पासून आराम देते.

3)अजवाइन


एक कप पाण्यात एक चमचा कोरडे भाजलेले अजवाइन भिजवा.

कोरडे भाजल्याने बियाण्यातील तेल बाहेर काढले जाते, ते ताकदवान आणि चवदार बनवते.

सकाळी हे उकळवून गाळणे आणि पिण्यापूर्वी ते थंड करा.

आपल्या आयुष्यात अजवाइन समाविष्ठ केल्यास आपल्याला अपचन आणि गोळा येणे मदत करते.

चांगले कोलेस्ट्रॉल वाढवते, वजन कमी करण्यास मदत करते, मासिकेतील वेदना पासून मुक्तता, प्रसुतिपूर्व पुनर्प्राप्ती आणि स्तनपान मध्ये मदत करते.

4)पुदीना


पुदिना वजन कमी करण्यास मदत करते. फायबर आणि मायक्रोन्यूट्रिएंट्सचे वजन कमी आहे.

ज्यामुळे कॅलरीमध्ये न घालता आपल्या अन्नाची चव तयार करण्यासाठी तो एक उत्कृष्ट उमेदवार बनतो.

पुदीना मध्ये मेन्थॉल सक्रिय घटक आहे. यात अँटी-बॅक्टेरिया आणि विरोधी दाहक गुणधर्म आहेत, जे पचन सुधारण्यास मदत करतात.

मेन्थॉल गती आजारपणामुळे मळमळ दूर करण्यास मदत करते. हे अतिसारावर उपचार करण्यासाठी देखील वापरले जाते.

पानांच्या ताजेतवाने स्वभावामुळे, तणावमुक्तीसाठी ते उत्कृष्ट आहेत.

डोकेदुखीच्या उपचारांसाठी आयुर्वेदिक औषधांमध्ये देखील हा एक सक्रिय घटक आहे.

पुदीनामध्ये बॅक्टेरियाच्या वाढीस प्रतिबंध करणारा पदार्थ असतो ज्यामुळे श्वासोच्छ्वास सोडण्यास मदत होते.

नैसर्गिकरित्या त्वरित आपले तोंड ताजे करण्यासाठी आपण काही पाने चर्वण करू शकता.

आयुर्वेदिक प्रॅक्टिसमध्ये पुदीनाची पाने बारीक वाटतात आणि डोक्यातील कोंडावर उपचार करण्यासाठी केसांच्या मुळाशी लावतात.

हे एक थंड प्रभाव देते आणि हट्टी कोंडापासून आराम प्रदान करते.

5)काळी मिरी

काळी मिरीमध्ये व्हिटॅमिन C, B 2, B 6 आणि फॉस्फरस, तांबे, कॅल्शियम आणि लोहासारखे खनिजे असतात.

काळी मिरी
काळी मिरी

मिरपूड ही कुटूंबाच्या शीत-संबंधित आजारांवर उपाय आहे.

घशातील खोकला दूर करण्यासाठी कोमट मिरची आणि हळद घालावी.

आणखी एक मानक उपचार म्हणजे मध मध्ये मिरपूड फोडणे आणि आराम प्रदान करण्यासाठी हे सेवन करणे.

हे प्रतिजैविक आणि बॅक्टेरियाच्या वाढीस प्रतिबंध करणारा पदार्थ आहे.

या गुणांमुळे गर्दी आणि सायनुसायटिसच्या उपचारांसाठी आयुर्वेदिक औषधांमध्ये मोठ्या प्रमाणात वापरला जातो.

काळी मिरी पचनासाठी उत्कृष्ट आहे कारण ते पोटात आम्ल उत्तेजित करतात जेवण जलद पचन करण्यास मदत करतात.

मिरपूडमधील उष्णता घामामुळे त्वचेतील विष काढून टाकते.

इतर पौष्टिक समृद्ध फळे आणि भाजीपाला खाल्ल्यास, मिरपूडातील पाइपेरिन-की घटक

पोषकद्रव्ये अधिक चांगले आणि वेगवान शोषून घेण्यास मदत करते.

6)जिरे

कफची प्रवृत्ती दूर करण्यासाठी आयुर्वेदिक ग्रंथातही जिरेचा उल्लेख आहे.

जिरेमध्ये अँटीऑक्सिडेंट असतात जे निरोगी, तरूण त्वचा टिकवून ठेवण्यास मदत करतात.

त्यात बॅक्टेरियाविरोधी गुणधर्म आहेत म्हणूनच ते त्वचेच्या कोणत्याही आजारांशी झुंज देतात.

पित्त स्त्राव होण्यास मदत होते म्हणून जिरे आपल्या यकृतस डिटॉक्स करण्यास मदत करते.

हे आपली एकूण प्रणाली मजबूत करण्यात मदत करत असल्याने, वजन कमी करण्यास मदत करते.

आयुर्वेदातील खास आहारतज्ज्ञ दिवसभर नियमितपणे जिरा पाण्याचे सेवन करण्याची शिफारस करतात.

जिरेमध्ये अनेक अँटी-बॅक्टेरिया आणि अँटी-व्हायरल गुणधर्मांसह vitamin C देखील आहे.

आपल्या आहारात जिरेचा नियमित समावेश केल्याने तुमची प्रतिकारशक्ती मजबूत होते आणि रोग दूर राहतात.

जिरेमध्ये जास्त प्रमाणात लोह असते जे अशक्तपणावर उपचार करण्यास मदत करते.

लोहाची कमतरता असणे हे उर्जा पातळी कमी होण्याचे एक प्राथमिक कारण आहे.

7)मेथी


फायबर सामग्रीमुळे, मेथीचे दाणे आतड्यांच्या हालचालीस मदत करतात, अशा प्रकारे बद्धकोष्ठतेवर उपचार करतात.

मेथीचे दाणे
मेथीचे दाणे

प्रसूतीनंतरच्या स्त्रियांना सूज येणे कमी करणे देखील सूचविले जाते. हे आतडे आरोग्यास संरक्षण देते.

बॅड कोलेस्ट्रॉल कमी करते रक्तातील साखर कमी करण्यासाठी मेथीची शिफारस केली जाते.

आयुर्वेदिक डॉक्टर नियमितपणे मधुमेहावरील रामबाण उपाय उत्पादन व्यवस्थापित करण्यासाठी मेथी आहारात समाविष्ट करण्यासाठी लिहून देतात.

नवीन आई त्यांचा वापर दुधाचे उत्पादन वाढविण्यासाठी करतात.

8) तुळस


अँटी इंफ्लेमेटरी गुणधर्म पचनस मदत करतात. याचा उपयोग सर्दी आणि खोकल्याशी लढण्यासाठी होतो.

तुळस
तुळस

तुळस पासून बनलेला चहा पिणे आजारी पडल्यास आराम देण्याचा एक चांगला मार्ग आहे.

त्यात डिटॉक्सिफाईंग गुण आहेत, म्हणून ते आपल्या त्वचेसाठी चांगले आहे.

भारतातील सामान्य face mask म्हणजे तुळशीची पाने, चंदनची पेस्ट आणि गुलाबपाणीची पेस्ट.

हे शुद्धीकरण करणारे mask म्हणून कार्य करते जे थंड आणि डिटोक्सिफाइंग दोन्ही देखील आहे.

तुळशीचे नियमित सेवन सुधारित प्रतिकारशक्तीस मदत करते.

तुळस हे एंटी-ऑक्सिडेंट शआहे, जे फ्री रॅडिकल्सशी लढायला उपयुक्त ठरते.

शरीराची नैसर्गिक पीएच पातळी पुनर्संचयित करून निरोगी आतड्यास प्रोत्साहन देते.

जेव्हा निरोगी आतडे वनस्पती असतात तेव्हा ते आपल्या शरीराचे संपूर्ण आरोग्य सुधारते.

•आयुर्वेदिक घरगुती उपचारांचे फायदे

1) त्यांचे साइड इफेक्ट्स कमी आहेत आणि हे सौम्य आहेत.

2)त्यांच्याकडे अशी कोणतीही रसायने नाहीत जी शरीरासाठी हानिकारक असू शकतात.

3) ते स्वस्त आणि शोधणे सोपे आहे. ते एखाद्याच्या अंगण, शेतात किंवा स्वस्त दरात बाजारात सहज शोधले जाऊ शकतात.

4) बर्‍याच आजारांविरूद्ध ते अधिक प्रभावी आहेत. एक प्रकारचे घरगुती उपचार अनेक प्रकारच्या इतर आजारांवर उपचार करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते.

5) हे प्रतिबंधात्मक तसेच औषधांच्या उपचारात्मक स्वरूपावर जोर देते.

6) शरीरास कोणत्याही विषारी आणि हानिकारक रसायनांपासून डिटॉक्सिफाय करण्यासाठी नैसर्गिक उपचारांमध्ये हे सर्वात प्रभावी आहे

7) मन, शरीर आणि आत्मा यांच्यात एक परिपूर्ण संतुलन स्थापित करते जे परिपूर्ण आरोग्याचे लक्ष्य साध्य करण्यासाठी मदत करते

You may also like

Leave a reply

Your email address will not be published.

More in Health Tips